wymowa

pronuntiatio

Transkrybujemy wymowę rzymską (kościelną, „włoską”) — tę, którą śpiewają księgi z 1962 roku i schole gregoriańskie — a tam, gdzie polska tradycja parafialna różni się od rzymskiej, pokazujemy obie: rz. (rzymska) i pol. (polska). Za świętego Piusa X Rzym zachęcał cały Kościół do wymowy rzymskiej, ale tradycje narodowe — w tym polska — przetrwały w parafiach i obie są dziś w użyciu.

Podział na sylaby jest w obu tradycjach ten sam — w śpiewie każda sylaba dostaje swoją nutę i „grá-ti-a” ma trzy sylaby w Rzymie i w Polsce. W mowie potocznej polszczyzna ściąga „-tia” do jednej sylaby („gracja”); nasze transkrypcje zachowują podział śpiewany. Polska tradycja nie jest też jednolita — różni się między regionami i pokoleniami; zapisujemy jej najczęstszą postać.

reguły

littera	rzymska	polska	przykład
c + e, i, æ, œ, y	/tʃ/	/ts/	cælis rz. /ˈtʃɛ.lis/ · pol. /ˈtsɛ.lis/
g + e, i, æ, œ, y	/dʒ/	/g/	cogitatióne rz. /kɔ.dʒi.ta.tsiˈɔ.nɛ/ · pol. /kɔ.gi.ta.tsiˈɔ.nɛ/
sc + e, i, æ, œ, y	/ʃ/	/sts/	ascéndit rz. /aˈʃɛn.dit/ · pol. /aˈstsɛn.dit/
ti + vocalis	/tsi/	/tsi/	grátia /ˈgra.tsi.a/
h	—	/x/	hódie rz. /ˈɔ.di.ɛ/ · pol. /ˈxɔ.di.ɛ/
qu	/kw/	/kv/	qui rz. /kwi/ · pol. /kvi/
gn	/ɲ/	/gn/	Agnus rz. /ˈa.ɲus/ · pol. /ˈa.gnus/
xc + e, i, æ, œ, y	/kʃ/	/ksts/	excélsis rz. /ɛkˈʃɛl.sis/ · pol. /ɛksˈtsɛl.sis/
s (inter vocales)	/z/	/z/	Jesus /ˈjɛ.zus/
æ, œ	/ɛ/	/ɛ/	sǽcula /ˈsɛ.ku.la/
z	/dz/	/z/	Lázare rz. /ˈla.dza.rɛ/ · pol. /ˈla.za.rɛ/

Reguła „ti” nie działa po s, t, x ani na początku wyrazu (hóstia: /ˈɔ.sti.a/). S między samogłoskami dźwięcznieje w obu tradycjach (Jesus); pozostałe litery czyta się jak po polsku.

symbole

a ɛ i ɔ u	jak polskie a, e, i, o, u
j	jak j w „jutro”
k g	jak k i g w „kot”, „góra” — g zawsze twarde
tʃ	jak cz w „czas”
ts	jak c w „co”
dʒ	jak dż w „dżem”
ʃ	jak sz w „szum”
ɲ	jak ń w „koń”
x	jak ch w „chleb”
dz	jak dz w „dzwon”
s z v r	jak s, z, w, r (r drżące)
kw kv gw	jak kw w „kwiat”; gw jak w „gwiazda”
ˈ	akcent — pada na następną sylabę
.	granica sylaby